Het Tijdperk van Aquarius – een New Age
Steeds vaker komen we een manier van denken tegen die gericht is op ons eigen IK, onze ervaring en ons gevoel. Ook in kerken is dit denken niet meer vreemd. Hoe moeten we dit duiden? Heeft het te maken met de overgang naar het tijdperk van Aquarius, de New Age? We kunnen natuurlijk op van alles het label ‘New Age’ plakken, en omdat New Age zo’n mengelmoes van denkbeelden is, is het best te begrijpen dat dat gedaan wordt.
Ter verduidelijking wil ik in dit artikel een poging wagen om heel breed een uitleg van New Age te geven. Dit vooral om de vraag te beantwoorden waarom we als Christen kennis moeten hebben van de New Age en waarom we ons ook moeten verzetten tegen invloeden die vanuit de New Age de kerk binnenkomen. Om te laten zien hoe breed verspreid de New Age is, komen er veel termen voorbij die mogelijk niet bekend zijn. Termen waar een heel artikel over kan worden geschreven maar die nu niet verder worden toegelicht om dit artikel, wat best al heel wat informatie bevat, een beetje overzichtelijk te houden.[i]
New Age, soms ook Nieuwe Spiritualiteit of nieuwetijdsdenken genoemd, is een westerse spirituele beweging die ontstond in de tweede helft van de 20e eeuw. New Age haalt inspiratie uit diverse religieuze en filosofische tradities. Door de opkomst van de New Age, wordt het denken op allerlei terreinen van ons leven beïnvloed: in het onderwijs, in de gezondheidszorg, tijdens management trainingen en persoonlijke coaching, hoe we ons huis inrichten, via muziek, de kunst, etc. Ook Christenen en kerken zijn niet immuun voor deze invloed. Sterker nog, de New Age heeft duidelijk belangstelling voor het christendom, om via haar structuren de New Age boodschap kerken binnen te brengen om zo de Christenen te verleiden. In de kern is het verschil tussen het christelijke geloof en de New Age zo groot als het verschil tussen dag en nacht. We zouden dus heel snel kunnen denken, ach daar hoef ik niet al te veel van te weten. Toch is deze kennis essentieel, zeker nu, want zonder kennis van de New Age kunnen we dit denken onvoldoende herkennen. Door nadruk te leggen op bepaalde concepten, zoals vrede, eenheid en liefde, maar het helemaal niet te hebben over zonde, gerechtigheid en waarheid, vermomt de New Age zich als een vriend en bondgenoot van Christenen i.p.v. de aartsvijand die het is. Doordat we onvoldoende waakzaam zijn (geweest), sluipen New Age methoden ook de kerken in. Mensen die zich van de New Age hebben bekeerd en christen zijn geworden, zijn verbaasd om te constateren dat New Age praktijken hun weg de kerk in hebben gevonden. Reden genoeg om aan dit onderwerp aandacht te besteden.
De achtergrond
In de tijd van de jaren 60 en 70 van de 20e eeuw zorgde de ontevredenheid met de kapitalistische en materialistische maatschappij voor een sociale en culturele revolutie. De Flower-power-beweging of het hippietijdperk bracht een nieuwe manier van denken om los te komen van regels en burgerlijkheid. De tegencultuur bracht o.a. nieuwe muziek, een seksuele revolutie en weerstand tegen autoriteit. Ook zocht men naar mogelijkheden om de geest te verruimen door psychedelica te gebruiken en door beïnvloeding uit oosterse religies, de mystiek en de spiritualiteit. Drie invloeden die in deze tijd een belangrijke stimulans gaven aan de New Age zijn: de Theosofische Vereniging, de New Thought beweging en het verwesteren van allerlei oosterse filosofieën en religies.
De Theosofische Vereniging speelde een belangrijke rol bij het leggen van de basis voor vele New Age-ideeën en -leerstellingen. Deze vereniging bevorderde de studie van vergelijkende religie, spiritualisme en oosterse filosofieën en beïnvloedde daaropvolgende New Age-denkers en leiders, zoals Alice Bailey. Zo voorzag Bailey dat de wereld een volslagen nieuw tijdperk, een New Age, tegemoet zou gaan. Deze tijdperken worden astrologisch geduid door de stand van de dierenriem. Het logische denken van het Vissen tijdperk (Pisces) dat als symbool gekoppeld wordt aan het christendom, maakt nu plaats voor het nieuwe tijdperk van Aquarius of Waterman, een tijdperk gekenmerkt door vrede, liefde en broederschap, maar ook vooral gericht op het ervaren en voelen.
De term Aquarius werd al bekend gemaakt door de Broadway-musical “Hair” uit 1967, die opende met het nummer “Aquarius,” waar men zong: “Dit is het begin van het tijdperk van Aquarius” Ook het Woodstock festival in 1969 werd officieel aangekondigd als “an Aquarian Exposition.”[ii]
Een kernpunt van de New Thought beweging is de leer dat elk individu een goddelijke geest bevat. Om een hoger kosmisch niveau te bereiken, zodat die spiritualiteit tot uiting kan komen, moet je je bewust worden van het feit dat een ieder eigenlijk een goddelijke kern heeft. De goddelijke kern betekent ook scheppingskracht. En dit leidt tot van alles, zoals het manifesteren van gezondheid, heelheid en ook welvaart. Een belangrijk idee hierin is de Wet van de Aantrekking (Law of Attraction). Informatie hierover komt echter ook uit de geestenwereld, namelijk het is verkregen door het channelen (=doorgeefluik zijn) van een geest genaamd Abraham Hicks die deze informatie doorgaf.
Ook leidt dit denken van goddelijkheid tot allerlei vormen van Zelfhulp om onszelf te perfectioneren en om ons hoogste kosmische potentieel te bereiken. We kunnen onszelf ten goede veranderen, ongeacht onze omstandigheden. Louise Hay (wel Koningin van de New Age genoemd) schreef in het boek “Je kunt je Leven Helen” dat wij 100% verantwoordelijk zijn voor wat er gebeurt in ons leven en we kunnen dus ook alles bereiken. Dit gedachtengoed is de achtergrond voor de veelheid aan psycho-spirituele verbeterprogramma’s en instituten, zoals de Human Potential Movement, het Esalen instituut in Californië en de Findhorn community in Schotland. Dit alles is uitgegroeid tot een soort spirituele markt voor religieuze ideeën, goederen en diensten: seminars, meditatieretraites, talismannen, kristallen en geneeskundige technieken voor thuis. Spirituele zoekers worden consumenten. En spirituele gidsen worden experts die ingehuurd kunnen worden. We zien het in de overdaad aan coaching en heling om jezelf te ontdekken via allerlei verschillende technieken. Dit alles is commercieel gezien een zeer lucratieve bezigheid geworden.
De derde invloed voor het ontstaan van New Age is het verwesteren van oosterse filosofieën en religies. Het zijn eigenlijk oude wijsheden die in een nieuw, westers jasje worden gestoken. Zo is bijvoorbeeld Jon Kabat-Zinn de grondlegger van de mindfulness in het Westen; zijn gedachtengoed is gebaseerd op oosterse technieken. Anno 2026 kan men vergoeding krijgen vanuit de zorgverzekering voor deze oosterse, alternatieve therapie! Dit is slechts één van de vele voorbeelden van een heilsweg die zijn weg van het oosten naar het westen vond.
Monisme en Holisme
Nu we een klein beetje van de achtergrond hebben bekeken, zijn er nog een paar belangrijke kenmerken in de New Age om te definiëren: monisme, dualisme en holisme. Ik citeer hier uit het New Age Handboek dat Rob Matzken schreef in 1991 als een grondige inleiding op het New Age denken vanuit Bijbels perspectief.
Monisme is één van de kenmerkende begrippen uit de hindoe-filosofie. Om het New Age denken goed te begrijpen is het nodig dit begrip nader toe te lichten, omdat het ook duidelijk maakt wat er gebeurt wanneer mensen het grensgebied van Aquarius intreden. Monisme betekent “eenheidsleer.” In algemeen-filosofische zin vallen hieronder alle pogingen om de veelheid der verschijnselen tot een strikte eenheid terug te brengen. In het hindoe-denken houdt monisme in dat de hele zichtbare werkelijkheid niets anders is dan een verstoffelijking van de ‘geestelijke werkelijkheid’ zodat alles wat wij zien en zelfs wie wij zijn slechts een ‘val der goden’ is. … De mens dient zich, volgens dit denken, dat al zo oud is als Genesis 3, dan ook in te spannen om dit goddelijke te ontwikkelen door zich te reinigen van het stoffelijke, waarvoor niet één, maar vele levens nodig zijn. (New Age Handboek, p. 41)
Tegenover het Monisme staat het Dualisme, dat letterlijk tweeheidsleer betekent. … Er bestaat een verkeerd dualisme, waartegen ook de Bijbel zich verzet, bijvoorbeeld de scheiding tussen hoofd en hart, tussen hebben en zijn, woord en daad, geloof en werken. Het is terecht dat men ingaat tegen dit denken dat mensen ‘different’ maakt: innerlijk gespleten en hypocriet. Dit is dan ook de reden dat ‘holistisch denken’, bijvoorbeeld in de geneeskunde of het milieu zovelen aanspreekt omdat het ons de ‘heelheid van denken’ terug-belooft. Maar het eenheids-denken van Aquarius rekent óók af met iedere bijbelse onderscheiding. … Het Indische monisme (evenals het holisme van New Age) keert zich nu tegen alle vormen van kwalijk dualisme, maar ook tegen alle bijbelse dualiteiten: zoals Schepper/schepsel; hemel en aarde; goed en kwaad; waarheid en leugen; geest en materie. Het New Age denken wijt zelfs alle problemen van onze tijd aan het ‘Vissen-tijdperk’ dat uitging van deze onderscheidingen en luidt daarom met vreugde en hoop het ‘denken van Aquarius’ in. Daarbij zijn schepper en schepping in wezen één, de mens is dan ook in wezen goddelijk, een god-in-ontwikkeling. (New Age Handboek, p. 42)
Het holisme (grieks ‘holos’ = geheel) is een kernbegrip uit de New Age beweging. Veel mensen gebruiken dit woord en pogen hieraan een bijbelse betekenis te geven, zoals de eenheid van geest/ziel en lichaam, het verbonden zijn met anderen, en dergelijke. Maar het begrip holisme houdt in dat de verzameling van eenheden (mensen of objecten) een nieuwe werkelijkheid doet ontstaan die groter is dan de som van de individuen. Het betekent ook dat mensen zich bewust worden van nieuwe en hogere werkelijkheden dan die op aarde waarneembaar zijn en daarvan deel uitmaken. Het holisme betekent dus een volslagen verandering van paradigma [denkkader], een totaal verschil met het atomaire (in kleine deeltjes) denken van het materialisme. Hierbij vervalt zelfs de dualiteit tussen subject en object, waar ‘Ik’ (het persoonlijke) tenslotte opgaat in ‘Het’ (het onpersoonlijke), en is dat niet een vorm van ont-schepping? (New Age Handboek, p. 147)
Wat we uit deze definities van monisme en holisme heel duidelijk kunnen ontdekken is de oorsprong van het diepgewortelde oosterse denken dat we allemaal goddelijk zijn. Wat de New Age zo aantrekkelijk maakt, is de gedachte dat de mens dit goddelijke kan ontwikkelen. Daarmee claimt de New Age antwoorden te bieden op de vraag naar zingeving: “Wie zijn we en wat doen we hier op aarde?” Als Christen weten we dat deze vraag alleen vanuit de Bijbel kan worden beantwoord. En toch blijkt telkens weer dat ook Christenen buiten de Bijbel naar antwoorden zoeken op deze vraag. Maar Paulus schrijft: “Gij geheel anders, Gij hebt Christus leren kennen.” (Eph. 4:20) Dit is dus ook waar de New Age en het Christendom lijnrecht tegenover elkaar (zouden moeten) staan.
Taalgebruik
Een New Age coach, die zich helemaal baseert op een Cursus in Wonderen, schrijft in een nieuwsbrief: “Wanneer je het ego een stap terug laat doen, val je direct samen met de Bron en ontdek je dat je de Liefde, vrede en vreugde die je buiten jezelf zoekt, al bent. Liefde wordt dan de brug tussen jou en alles.” Dit is zeker geen christelijke tekst, maar als je dat niet weet zou het best mooi kunnen klinken! Het is een duidelijk voorbeeld van mooie en vooral bekende woorden, die in wezen heel wat anders bedoelen dan we vanuit christelijk standpunt zouden denken.
Veel termen betekenen in de New Age net (of helemaal) wat anders dan in het Christendom. Maar het gebruik van voor Christenen bekende termen is nu juist wat het moeilijk kan maken om de New Age te herkennen. Doordat de termen herkenbaar zijn voor gelovigen, maar wel een andere betekenis hebben in de New Age, worden New Age technieken en ideeën ten onrechte gezien als mogelijk voedsel, terwijl het in wezen gif is voor de Christen en voor de kerken!
Jezus is ook een bekende in de New Age. De genoemde Cursus in Wonderen is door een zogenaamde Jezus-geest doorgegeven (via channeling). Maar wie is Jezus in de New Age? In ieder geval niet de opgestane Heer. In de New Age is Jezus gewoon een opgestegen meester; een voorbeeld voor de mensen net als Boeddha of zovele anderen.
Rosemary Altea beschrijft in Stemmen van de Overzijde haar levensverhaal en hoe zij in contact met de geesten een medium en genezer is geworden. Opgevoed in de kerk, heeft zij voordat ze haar ‘gave’ ging ontwikkelen toestemming gevraagd en gekregen van God. Toch wel opmerkelijk dat God, die dit uitdrukkelijk heeft verboden in Deut. 18:10-12, hier van gedachten zou zijn veranderd! God vindt het heus nog steeds een gruwel! En ook Alice Bailey, die in haar autobiografie beschrijft hoe zij van een Christen en verkondiger van het evangelie een bekende occulte leraar werd, vertelt toch dat ze nog steeds een Christus dient. Het was zelfs haar verwachting dat ze na haar dood met behulp van haar geleide geest het werk van haar Christus zou voortzetten. Of Violet Tweedale die in het voorwoord van haar boek The Cosmic Christ schrijft: “We hebben geprobeerd Christus in Zijn Kosmische betekenis te tonen, waardoor de heel natuurlijke terughoudendheid om Jezus, de Christus van de driejarige bediening in Palestina, als God te aanvaarden, wordt weggenomen.” Dit is echt niet de Christus die we uit de Bijbel kennen!
Om de New Age te kunnen herkennen is het dus ook heel belangrijk om goed te bedenken welke definitie aan woorden wordt gegeven. Bedenk dat een woord zomaar iets anders kan betekenen dan je eigenlijk gewend bent, of waar je vanzelfsprekend vanuit gaat. En zelfs dan, termen kunnen ook nog van betekenis veranderen; de waarheid is immers subjectief!
Het mensbeeld van de New Age is totaal tegengesteld aan het mensbeeld dat de Bijbel ons leert. Onderstaand schema geeft dit weer: (New Age Handboek, p. 76)
Bijbel New Age
- Naar Gods beeld geschapen In wezen goddelijk
- In zonde gevallen ‘zonde’ is onwetendheid
- Van nature kwaad Van nature goed
- Kan zichzelf niet redden Zelfrealisatie kàn
- Lichaam en geest Alleen geest
- Het leven is reëel Het leven is een illusie
- Opstanding des vlezes Reïncarnatie-cyclus
Voorbeelden
De New Age-beweging omvat een breed scala aan overtuigingen, praktijken en spirituele perspectieven. Hieronder een aantal veelvoorkomende praktijken, al is de lijst in wezen veel en veel langer.
- Spirituele genezing en het bevorderen van fysiek, emotioneel en spiritueel welzijn door energetische heling zoals Reiki, therapeutic touch, kristalgenezing, balanceren van chakra’s en aura-lezing.
- Kalmeren van de geest, innerlijke rust en vergroten van zelfbewustzijn door oosterse meditatie, mindfulness, visualisatietechnieken, stilteretraites of kloosterweekenden.
- Holistische alternatieve therapieën voor gezondheid en welzijn, waaronder Indiase Ayervedische geneeskunde, acupunctuur, homeopathie, aromatherapie, chinese natuurgeneeskunde en Feng Shui.
- Lichamelijke fitness door o.a. (houdings)Yoga and Tai chi.
- Geloof dat ons we ons leven kunnen laten leiden door de sterren of dat onze geboortedatum ons inzicht kan geven in onszelf en ons leven: astrologie, horoscopen, numerologie, I Tjing, Human Design, Gene Keys, Enneagram, leggen van tarotkaarten.
- Boodschappen en/of leiding ontvangen uit de geestelijke wereld (van spirituele entiteiten, opgestegen meesters, engelen of overleden geliefden) door channeling of via een medium.
- Het gebruik van kristallen, essentiële oliën en edelstenen voor genezing, bescherming en spirituele groei. Dit is gebaseerd op het geloof dat ze energie bevatten met specifieke eigenschappen en vibraties.
- Law of Attraction: Het geloof dat positieve of negatieve gedachten en emoties iemands verlangens naar ervaringen in het leven kunnen manifesteren, wat leidt tot praktijken zoals visualisaties, affirmaties, proclamaties en dankbaarheidsoefeningen.
- Veel New Age-beoefenaars leggen de nadruk op milieubeheer, duurzaamheid en onderlinge verbondenheid met de natuur. Dit is gebaseerd op het idee dat alles, ook de natuur, een goddelijkheid bevat.
- Holistische Spiritualiteit: de onderlinge verbondenheid van alle dingen en het integreren van diverse spirituele tradities, filosofieën en praktijken in een holistisch wereldbeeld gericht op persoonlijke groei, zelfrealisatie en collectieve harmonie.
Zoals gezegd, zijn dit slechts enkele voorbeelden. Het is onmogelijk om alles te benoemen. De bedoeling is om aan te geven hoe wijd verspreid de invloed van New Age is en in hoeveel verschillende plekken we het tegenkomen.
Conclusie
Het is niet makkelijk om New Age te beschrijven, juist omdat het zo’n mengelmoes is van veel verschillende overtuigingen en praktijken. Er zijn vele fysieke en mentale methoden om een hoger bewustzijnsniveau te bereiken, een eenheid met het universum te voelen, gecentreerd te zijn in de natuur of negatieve energie te verwijderen en positieve energie te creëren. Het diverse van de New Age is dat iemand zich kan bezighouden met een combinatie van diverse praktijken maar dat tevens iedereen weer zijn eigen unieke interpretatie en overtuiging binnen het bredere kader van New Age-spiritualiteit kan en mag hebben. Iedereen heeft dus zijn eigen waarheid en zijn eigen leerproces en daar mag je geen absolute waarheid tegenover stellen. Persoonlijke groei en succes zijn niet alleen mogelijk, maar zelfs een teken van spirituele afstemming en kracht. Daar mag in de New Age geen oordeel over worden gegeven!
Maar moeten we nu van alles denken, “het zal wel New Age zijn?” In dit artikel hebben we een aantal kernpunten gezien die telkens weer terugkomen zoals het denken dat we iets goddelijks in ons hebben en dat de mens vooral geest is. Deze fysieke wereld is dan een illusie en in ons zogenaamde energetische lichaam moeten we onze energie (laten) stroomlijnen voor spirituele groei. Telkens weer komt het neer op een maakbaarheid van ons eigen leven. De dood is dan geen einde meer van het lichamelijke leven, maar een deur waar iedereen doorheen moet. Met het afstand doen van het fysieke lichaam wordt er dus een ander leven voortgezet in de spirituele wereld. Het doel van de mens in deze wereld is om het spirituele zelf te ontdekken en te laten groeien. Als we dus in een overlijdensadvertentie lezen dat iemand is ‘overgegaan’, dan is dit wat ermee wordt bedoeld. Iemand is dan niet meer ‘overleden’. De noodzaak om te evangeliseren en in dit leven je zonden te belijden en het offer van Jezus Christus te aanvaarden wordt hiermee teniet gedaan. We leven immers spiritueel verder volgens de New Age, ook als we in dit leven ons niet hebben bekeerd van onze zonden. Eigenlijk komt het dus telkens weer neer op dezelfde leugen als die satan aan Eva en Adam voorhield, namelijk dat de mens kan worden als God. Dit is de kernreden waardoor New Age lijnrecht staat tegenover het Christendom. Het essentiële in de New Age is de ontkenning van de zonde. De Bijbel leert dat de mens zondig is geworden door de zondeval. De mens heeft dus redding nodig (die meteen na de zondeval in Genesis 3:15 wordt aangekondigd!), maar die redding vinden we niet in onszelf. De mens is het schepsel en zal dus nooit gelijk worden aan de Schepper! De mens zal niet zijn eigen redding kunnen scheppen.
Hoe kun je New Age in de kerken herkennen? IK-gerichte prediking wat in feite een focus is op het goddelijke in jezelf naar boven moeten halen; zelf woorden van kracht uit moeten spreken; proclameren van onze wensen of allerlei (christelijke) coaching om jezelf beter te leren kennen en tot je doel te komen. En dan natuurlijk allerlei holistische praktijken als christelijke ademhalingstechnieken, kloosterweekenden, oosterse meditatie die de bijbelse meditatie (=overdenking) vervangt, christelijke yoga, stilte gebeden, labyrint wandelingen, mantra’s die vermomd zijn als het jezus gebed, channeling zoals bv in de dagboekjes van Sarah Young, of de persoonlijkheidstypering van het Enneagram. Het zijn allemaal punten om te herkennen waar de oude leugen van satan is binnengeslopen.
Wat zoeken mensen in de New Age? Deze mensen zijn spirituele zoekers, op zoek naar zingeving. In de New Age is er elke keer weer een andere techniek om te onderzoeken. Dat betekent dus ook dat het heel lang kan duren voordat je erkent dat de antwoorden op levensvragen niet in de New Age te vinden zijn. Want wat de mens zoekt is nu eenmaal alleen bij God te vinden, en niet bij het goddelijke dat binnenin ons zou zitten. De aloude leugen van Genesis 3 is, dat wij kunnen worden als God. Ook in kerken komen mensen die op zoek zijn naar zingeving. Zonder een bijbelse definitie van de zondigheid van de mens zal een zoeker niet leren om de zondige mens af te leggen en zal ook het Christelijke geloof en de Bijbel gewoon één van de vele technieken zijn die de New Ager kan gebruiken. Voor de New Age is zonde immers een foute dualiteit!
Het kan wel heel waardevol zijn dat mensen die antwoorden zoeken de kerken binnenkomen. Maar als ze dat doen, laten we het Bijbelse evangelie verkondigen. En laten we ook onwaarheden blijven herkennen zodat we als Christen een stralend licht kunnen zijn voor een ieder die zoekt. Dan laten wij zien dat wij geheel anders zijn, want wij hebben Christus leren kennen. Er zijn allerlei manier waarop we worden misleid om de New Age de kerken binnen te laten komen. Maar laten we ervoor waken dat de New Age niet de kerk veranderd. En als we wel één of meerdere praktijken van de New Age hebben ondergaan, dan mogen we weten dat God genadig is om dit te vergeven als wij onze zonden belijden. “Indien wij onze zonden belijden, Hij is getrouw en rechtvaardig, om ons de zonden te vergeven en ons te reinigen van alle ongerechtigheid.” (1 Joh 1:9)
Irene Matzken
[i] Van een aantal termen zijn artikelen geschreven die staan op de website van Bijbel & Onderwijs, zoals over energy healing en het energetische lichaam of over channeling. In dit magazine staat een artikel over proclameren en de spirituele achtergrond daarvan.
[ii] https://www.woodstockstory.com/articles/aquarian-exposition