Geloven in je geloof
De achtergrond van proclameren
“Heersen over negatieve omstandigheden door een positieve levenshouding en positieve woorden van geloof” Dit is een populaire gedachte die ook onder veel christenen vaste voet aan de grond heeft gekregen. Achter deze wijze van denken zit de overtuiging dat positieve en negatieve woorden kracht bevatten. Vaak zegt men: “Woorden hebben kracht.” In de praktijk zouden de woorden ‘ik ben ziek’ bijvoorbeeld negatief denken zijn. Door een positieve uitspraak uit te spreken, zou de ziekte verdwijnen. Maar als de ziekte niet verdwijnt, dan zou dit getuigen van te weinig geloof of zelfs van ongeloof. In dit artikel willen we de ontwikkelingen ontrafelen die tot deze overtuiging hebben geleid. Waarom wordt er geloofd dat woorden kracht hebben? En kunnen we dit idee wel terugvinden in de Bijbel?
Waar ligt de wortel van het willen beheersen van het leven door positief denken, positief geloven, positief verklaren en visualiseren? Om hier zicht op te krijgen moeten we teruggaan naar de grondlegger van de Word of Faith beweging: E.W. Kenyon. Tevens onderzoeken we de opkomst van een aantal stromingen die halverwege de 19e eeuw opkwamen in Noord Amerika: New Thought, Christian Science en de Unity Beweging. Deze drie metafysische, pseudo-christelijke genezingssekten hebben een grote invloed op veel van de huidige ideeën over positief spreken. E.W. Kenyon (1876-1948) studeerde als jonge man aan het Emerson College in Boston. In die periode was Boston een broedplaats voor allerlei sekten en occulte groepen. Zo had o.a. Mary Baker Eddy daar haar eerste Christian Science kerk gesticht en was de directeur van de school aanhanger van de New Thought Beweging. Wat deze stromingen leerden, lees je kort samengevat hieronder. Het is belangrijk om dit te weten, omdat de ideeën uit deze stromingen grote invloed hadden op het denken van Kenyon, en via hem op een groot deel van de charismatische beweging.
Stroming 1: New Thought “Het Nieuwe Denken”
New Thought kwam halverwege de 19e eeuw op. De grondlegger was de Amerikaan Phineas Quimby (1802-1866). Hij leerde dat je gedachten je gezondheid beïnvloeden. Quimby was geen christen, maar had bewondering voor Jezus en geloofde dat Hij de ultieme wijsheid en waarheid bezat. Jezus zou hebben begrepen dat ziekten en kwalen voortkwamen uit verkeerde menselijke overtuigingen. Door de ‘positieve waarheid’ te spreken zou Hij de illusie van ziekte verbreken. Quimby was ervan overtuigd dat hij in zijn eigen praktijk dezelfde methode en wetmatigheid had herontdekt die Jezus tweeduizend jaar eerder gebruikte om zieken te genezen. Quimby hield zich bezig met occulte praktijken zoals hypnose en telepathie. Ook was Quimby sterk beïnvloed door de occulte arts-magnetiseur F.A. Mesmer. Van hem komt het mesmerisme: het geloof in een onzichtbare levensenergie die door alle levende wezens stroomt. Ziekte betekent een disbalans in deze energie. Bij het herstellen van deze disbalans raakten de mensen in de praktijk van Quimby in trance waarbij ze omvielen of hevig begonnen te schudden. Je kon volgens Quimby je eigen leven beheersen vanuit een positieve levenshouding en het negeren of het uitschakelen van het negatieve denken. In de praktijk betekent dit dat je gezondheid en geluk in eigen handen ligt. Andersom zou je door een negatieve houding ongeluk, armoede en ziekte aantrekken. New Thought is trouwens nog springlevend, kijk maar eens op www.newthoughtalliance.org Op deze website staat heel duidelijk een aantal geloofsovertuigingen. Zo lezen we dat ieder mens een goddelijke aanwezigheid in zich heeft. “We zijn spirituele wezens in een spiritueel universum met spirituele wetten. In overeenkomst met deze spirituele wetten kunnen we genezen, bloeien en harmoniseren.” Opvallend is ook dat er staat dat het hemels koninkrijk hier op aarde is en dat we in vrede met elkaar moeten leven overeenkomstig de leer van Jezus en andere verlichte leraren. Duidelijk is dat er occulte praktijken vermengd zijn met de naam van Jezus, die eigenlijk gezien wordt als een goeroe. Toch zijn hier de eerst haakjes geslagen naar de christelijke wereld. Ook wordt New Thought gezien als een voorloper van de New Age door de focus op de ontwikkeling van de goddelijkheid van de mens.
Stroming 2: Unity-beweging
De Unitybeweging werd in 1891 opgericht door het echtpaar Charles en Myrtle Fillmore in Kansas City nadat Myrtle Fillmore zich door het gedachtegoed van Quimby en Christian Science genezen voelde. Ze begon dagelijks proclamaties uit te spreken zoals: “Ik ben een kind van God en daarom erf ik gezondheid.” Ze veranderde haar manier van denken door te geloven dat zij niet permanent ziek kon zijn als ‘kind van God’. (Overigens betekent het ‘kind van God’ zijn iets anders dan je zou denken. Daarover straks meer.) Zij beschouwde haar daaropvolgende herstel als een bevestiging van deze spirituele inzichten. De Fillmores ontwikkelden allerlei positieve verklaringen en proclamaties die je in geloof moet uitspreken. Deze ‘gebeden’ zijn dan een techniek om de ‘goddelijke eigenschappen in ons’ te bekrachtigen. Het positieve wint dan van het negatieve. Op die manier vormen we dan een eenheid (Unity) met de Schepper of met het Goddelijke Principe in de wereld. De positieve verklaringen en proclamaties zijn dan een manier om die eenheid te bewerkstelligen. Ook hier is dus weer sprake van een ontwikkeling van de goddelijkheid van de mens. De positieve verklaringen vinden we terug in Word of Faith en deze manier van spreken zien we vandaag de dag ook in verschillende kerken terug. Maar zijn we ons ervan bewust dat de wortels van ‘het proclameren’ nog steeds uit een onzuivere bron komen?
Stroming 3: Christian Science
Christian Science werd ontwikkeld door Mary Baker Eddy (1821-1910). Deze weduwe werd ook genezen door Quimby. Daarna werd zij zijn leerlinge en verspreidde ze zijn gedachtengoed die ze later aanvulde met haar eigen ideeën. Baker Eddy leerde net als de andere stromingen dat ziekte en zonde slechts een illusie zijn en dat we dit kunnen overwinnen door positieve gedachten te geloven en negatieve gedachten te negeren. Christian Scientists beschouwen Jezus als de wegwijzer en zien zijn wonderen als ultiem bewijs van zijn spirituele inzicht, iets waartoe zelfs de hele mensheid toegang kan krijgen. Christian Science, ook wel Christelijke Wetenschap, ziet geloof ook daadwerkelijk als een wetenschap. Naast de Bijbel hebben zij een extra boek, geschreven door Mary Baker Eddy, dat de sleutels bevat tot genezing via deze ‘geestelijke natuurwetten’. (Science and Health with Key to the Scriptures, 1875) Volgens hen zijn er bovennatuurlijke krachten die door bovennatuurlijke wetten geregeerd worden. Deze geestelijke wetten werken volgens hen net als natuurwetten en God zou Zich ook aan die wet moeten houden. De mens kan door de kracht van zijn denken deze wetten in beweging brengen en wanneer je dan eenmaal door hebt hoe deze wetten werken, is het leven te beïnvloeden. Belangrijk om te noemen is dat aanhangers van Christian Science essentiële onderwijzing uit de Bijbel loslaten. Zo stellen zij dat wij niet als zondaren geboren zijn. Zonde is slechts een illusie.1
Dezelfde woorden, andere betekenis
We zijn als mensen dus geen zondaren volgens deze stromingen. Maar wat zijn we dan wel? Er wordt toch gesproken over ‘kind van God zijn’? In de Bijbel leren we dat de mens gescheiden is van God door de zonde en dat redding nodig is. God stuurde Zijn Zoon naar de aarde om mens te worden en plaatsvervangend de straf op de zonde te dragen. Geloof in Zijn verzoenend bloed is nodig. Wanneer we dit aannemen, noemt de Bijbel ons een kind van God. Galaten 3:26: “Want u bent allen kinderen van God door het geloof in Christus Jezus.” In New Thought, Unity en Christian Science heeft “kind van God zijn” een hele andere betekenis en is daarom extra misleidend. Een kind van God zijn betekent in deze leer dat de diepste essentie, het spirituele DNA van de mens goddelijk is. Omdat de bron, God, goed en volmaakt is, zou de kern van de mens dat ook zijn. Alle mensen zouden ook dezelfde creatieve scheppende kracht bezitten net als God. Jezus is daarmee niet de enige zoon van God. Wij zouden dan allemaal zonen en dochters van God zijn met hetzelfde vermogen als Jezus. Volgens hen is Hij dus een wegwijzer en een oudere broer, maar NIET onze Verlosser en Redder van zonde. Er wordt binnen deze stromingen ook gesproken over wedergeboorte. Dit betekent kort gezegd het ontwaken van dit nieuwe bewustzijn dat ‘we kind van God’ zijn en dat onze gedachten daarop zijn aangepast. Maar een Bijbelse wedergeboorte betekent dat we ons bekeren van een zondig leven, het offer van de Heere Jezus aangrijpen en door de Heilige Geest een nieuwe natuur ontvangen.
Opkomst van Word of Faith Beweging
We komen nu uit bij Word of Faith, een geloofsstroming die ook vandaag de dag nog zeer actief is en sterk beïnvloed is door de bovengenoemde stromingen. Dat wetende, is het makkelijker om te begrijpen dat Word of Faith vermengd is met allerlei niet Bijbelse theorieën en dat de inspiratie afkomstig is uit een occulte bron (telepathie, mesmerisme, hypnose). We komen even terug bij E.W. Kenyon. Deze student van het Emerson College werd dus volop gevormd door al deze leringen. De overtuiging dat het positieve denken kracht heeft, combineerde hij met de Bijbel. Het positieve denken werd nu “geloof” genoemd. En dit geloof werd ineens het middel tot kracht. We moeten geloven in het geloof. Later nam Kenneth Hagin het voortouw in de verspreiding van deze leer over de gehele wereld en kwam het in de jaren 80 en 90 ook in Nederland terecht en kreeg ingang via de charismatische bewegingen. Kort geleden was Jesse Duplantis uitgenodigd door Tom de Wal om te spreken in Nederland; ook iemand die deze leer aanhangt. We zien duidelijk de invloeden uit New Thought, Unity en Christian Science. Zo spreekt de Word of Faith Beweging over christenen als goddelijk, of zelfs kleine goden2. De mens zou bij de ‘wedergeboorte’ het DNA van Christus ontvangen en dezelfde autoriteit krijgen en gelijk worden aan Hem. De gelovige heeft hierdoor dezelfde creatieve spreekkracht die God gebruikte om de wereld te scheppen. Dit is zeer misleidend en geeft ons een status als onafhankelijke heersers over het leven. De Bijbel leert dat we bij de wedergeboorte een levende geest ontvangen, omdat onze geest dood was door de zondeval. De wedergeboorte is geen middel om krachten te krijgen, maar een redding van onze ziel in verloren staat. We zijn wel geschapen naar Gods beeld, maar niet gelijk aan God. We zijn er om Hem te eren en ons te onderschikken naar Zijn wil en niet andersom.
You can have what you say
Een bekende uitspraak in de Word of Faith leer is ‘Name it and Claim it’. Wat je uitspreekt, dat zul je ontvangen. In het boekje “You can have what you say” van Kenneth Hagin zegt hij: “Je kunt alles krijgen door het uit te spreken in geloof.” Hij kreeg de overtuiging dat God tot hem sprak dat hij niet alleen gehoorzaam moest geloven rondom ziekte, maar dat de ‘geloofsnatuurwet’ ook werkt bij financiën en welvaart. Hij begon te proclameren dat hij een bepaald huis wilde hebben en ook een auto met alle nieuwste snufjes. En hij kreeg alles. Hij zag dit als bewijs voor zijn theorie dat het positief geloven werkte. Hij wilde hiermee de wereld rond om overal te vertellen dat hij het geheim van God ontdekt had dat alles mogelijk is door te geloven in “you can have what you say”. Maar dat het in zijn geval werkte, betekent niet dat het automatisch uit een goede bron komt. Er zijn vele voorbeelden te vinden van christenen die dit principe geprobeerd hebben, maar daar diep teleurgesteld in raakten; teleurgesteld in zichzelf en in God. Zou de duivel hier ook niet veel baat bij hebben om christenen te misleiden en te laten geloven dat het evangelie helemaal niet draait om de redding van een zondaar en de geestelijke zegeningen in Christus, maar dat het gaat om een goed leven hier en nu?
Het koninkrijk hier en nu
Stromingen als New Thought, Unity en Christian Science beschouwen het koninkrijk van God als een geestelijke werkelijkheid die hier en nu in ons bewustzijn gerealiseerd kan worden; wij zijn in feite zelf het koninkrijk. Opvallend genoeg sluit de ‘Word of Faith’-beweging hierbij aan door te stellen dat het Koninkrijk reeds aanwezig is en dat de gelovige hier toegang toe heeft en geestelijk gezag ontvangt. Een manier om in dat koninkrijk te stappen is door elke dag te proclameren. “Ik ben gedisciplineerd; Christus in mij is sterker dan mijn verkeerde verlangens’, of ‘Ik word elke dag wakker met doel, richting en betekenis’. Je proclameert wat je wilt ontvangen . Door het spreken wordt er dan zogenaamd kracht vrijgezet die de omstandigheden veranderen in dat wat je uitgesproken hebt. In plaats van schuldbelijdenis of een bede om hulp, staat hier het vertrouwen in de eigen uitspraken centraal. Hoewel het goed is om jezelf bemoedigende teksten toe te spreken wanneer je je neerslachtig voelt, schuilt het risico in de overtuiging dat deze woorden op zichzelf een dwingende kracht bevatten. We dienen een persoonlijke God die we mogen loven, prijzen en dienen in gebed en ook om hulp mogen vragen juist ook als we het even niet ervaren.
Bijbels geloof
Geloof is geen onpersoonlijke kracht of wet, het is een vertrouwen in een levende, persoonlijke Schepper die betrokken is in ons leven. Het is vertrouwen in Zijn beloftes en Zijn karakter ondanks de omstandigheden waarin wij zitten. Het geloven in je geloof zie je niet terug in de Bijbel maar komt voort uit de occulte invloeden van Phineas Quimby. Dit artikel is geschreven om de lezer alert te maken op de oorsprong van de ‘Word of Faith’ beweging en hoe het positief denken de christenwereld heeft geïnfiltreerd. Hiermee kunnen we ook herkennen wat er in evangelische en andere gemeenten binnensluipt onder een dekmantel van christelijke manieren van spreken. Het is goed om te weten wat men bedoelt als er wordt gesproken over ‘proclameren’ van waarheden. Als het om de waarheid van Christus en Zijn woord gaat, dan kunnen we die zeker uitspreken/proclameren om onszelf of anderen te bemoedigen of te corrigeren of op te roepen tot waakzaamheid. Ook mogen we aan God vragen of Hij ingrijpt in situaties om ze ten goede te veranderen. Als het echter gaat om het idee dat we macht hebben en dat we door een vermeende natuurwet positieve uitspraken moeten doen met het doel om dingen te veranderen dan dienen we meteen op onze hoede te zijn.
Ik wil afsluiten met een voorbeeld uit Daniël 3: 17-18 waarbij de drie vrienden in de oven geworpen worden en zij volledig vertrouwen op de uitkomst van God. Zij laten ook de optie open dat God hen niet redt. “Indien onze God, die wij vereren, in staat is ons te bevrijden, dan zal Hij ons uit de brandende vuuroven, en uit uw macht, o koning, bevrijden; maar zelfs indien niet – het zij u bekend, o koning, dat wij uw goden niet vereren, en het gouden beeld dat gij hebt opgericht, niet aanbidden.” Ondanks de levensbedreigende situatie leggen zij de uitkomst in de handen van God. Volgens de principes van Word of Faith zou het zinnetje “Maar zelfs indien niet” een negatieve proclamatie of ongeloof zijn. Er wordt niet geloofd in het geloof, maar vertrouwd op Gods karakter en dat Hij weet wat goed is voor het grote geheel. De Bijbel roept ons niet op om geloof te hebben in ons geloof, maar om te geloven in God. De Heere Jezus was geen ultiem voorbeeld van een verlicht persoon. Nee, Hij is de Weg, de Waarheid en het Leven en daarbij de beloofde Messias die de zonde op zich heeft genomen en die ons bij de Vader brengt.
Elisabeth Stam-Stegeman
Voetnoten:
1 www.christianscience.com introvideo
2 Kenneth E. Hagin: The God-Kind of Life (1989)
3 https://revive.nl/deze-32-proclamaties-hebben-de-potentie-om-jouw-leven-te-zegenen/
Bronnen
“Waarlijk vrij”, Els Nannen 2011
“A different gospel”, D.R. McConnel, 1995
“Christianity in America”, diverse schrijvers, 1983
“You can have what you say”, Kenneth E. Hagin, 1979