De liederen die we zingen beïnvloeden ons denken en ons geloof

De liederen die we zingen beïnvloeden ons denken en ons geloof

Het welvaartsevangelie wordt steeds populairder. Een recent onderzoek van Lifeway Research laat zien dat in Amerika het aantal protestantse kerkgangers dat gelooft dat God hun financieel wil zegenen de laatste tijd sterk is gestegen. Ook in Nederland is deze trend te zien volgens een artikel van het ND van augustus 2023. In dit artikel wil ik bespreken dat niet alleen het welvaartsevangelie, maar ook andere leringen van de Nieuw Apostolische Reformatie (NAR) ons worden aangeleerd en dat die beïnvloeding gebeurt via de moderne praise-liederen van labels als Bethel Church, Jesus Culture en Hillsong.

De invloed en de gevaren van de moderne aanbiddingsmuziek is nog best een breed onderwerp. De focus in dit artikel ligt vooral op de theologische inhoud van de songteksten en hoe we kunnen beoordelen en waken tegen een dwaalleer die ons in de populaire aanbiddingsliederen wordt aangereikt. Ik wil u vooral handvatten meegeven om uw eigen beoordeling te doen. Deze beoordeling is van belang omdat de huidige praise-muziek namelijk fungeert als een moderne, muzikale catechismus. Na het onderzoeken van het belang van theologisch correcte liedteksten, kijken we naar de strategie die door de NAR gebruikt wordt om via muziek een toegang te creëren tot het NAR-gedachtengoed. Een belangrijk onderdeel daarvan is het “decree and declare gebed.” Dit zal ik nader uitleggen om te laten zien hoe ver dit gedachtengoed, dat inmiddels stevig is ingebed in de muziek, af staat van het Bijbelse denken. Ik sluit af met hoe we de dwaalleer kunnen herkennen met een aantal voorbeelden, en een aantal overwegingen over het wel of niet zingen van deze muziek.

Een muzikale catechismus

In een lezing over doxologie van een paar maanden geleden zei Oscar Lohuis dat prediking niet alleen maar onderwijs is, maar ook aanbidding. En andersom dat liederen niet alleen maar aanbidding zijn, maar tevens onderwijs. Wat hij hiermee aangeeft is dat liederen ook een boodschap verkondigen. In de praktijk blijkt zelfs dat men zich na een eredienst de liederen vaak beter herinnert dan de preek. Dit maakt dus eigenlijk dat in een eredienst muziek soms belangrijker is geworden dan de inhoud van de preek. Maar het heeft ook een andere implicatie, namelijk dat voor veel mensen de inhoud van de liederen bepalend is voor de inhoud van hun geloof en dus ook over hoe ze denken over God. Lohuis concludeerde dat het daarom van het grootste belang is dat de liederen die gezongen worden theologisch verantwoord zijn.

Heeft u ook wel eens na de dienst nog een lied in uw gedachten? Of, soms wat vervelender, blijft er bij u ook soms een irritant (reclame)deuntje in uw gedachten rondzingen? De muziek is dan eigenlijk blijven “hangen” in uw brein, en samen met de muziek herinnert u zich (een deel van) de tekst. Onze hersens kunnen muziek en de bijbehorende tekst beter onthouden dan alleen de tekst. Daarom leren we onze kinderen ook Bijbelteksten onthouden door ze te laten zingen op een goed mee te zingen deuntje. Je kunt dus gemakkelijker onthouden wat je zingt en het ook gemakkelijker weer reproduceren. Het is met muziek dus makkelijker om teksten over te dragen dan zonder muziek. Je zou zelfs wel kunnen zeggen dat liederen een soort muzikale catechismus zijn. Het is de combinatie van de melodie, de tekst, maar ook de beat en de herhaling, die je telkens weer hoort en zingt, waardoor je het makkelijk onthoudt. En omdat de tekst van liederen het allemaal zo mooi verwoordt, hoor ik vaak genoeg iemand een deel van een lied citeren in plaats van iets in hun eigen woorden te vertellen. Dan is het zeker van belang dat wat wordt overgedragen door de muziek ook echt waar en Bijbels is!

Een NAR-theologie in onze liederen?

Wat nu als de schrijver van een lied of de producent hele andere ideeën heeft? Wat als een mooie melodie een andere theologie verkondigt?

Een populaire strategie van de NAR in het verspreiden van hun valse theologie is juist via de muziek. Er zit dus een geheime agenda achter de muziek van bijvoorbeeld de Bethel Kerk. Dit klinkt wel erg berekenend en manipulatief, en dat is het inderdaad! Ben ik te kort door de bocht en te achterdochtig? Nee, want dit is precies wat er gezegd wordt door Bill Johnson en ook wat er wordt geleerd aan studenten van de Bethel School of Music.

“De muziek is een marketingmodel om de denkbeelden van de NAR te exporteren” zegt Bill Johnson, ‘apostel’ en voorganger van de Bethel kerk in Redding, California. Hij stelt dat hij dit model wil exporteren naar de wereld via de muziek en zo de Bethel ervaringen vermenigvuldigen. Door mensen via de muziek te laten kennismaken met de theologie van de NAR worden ze geprikkeld om deze ervaringen ook zelf te gaan zoeken. En aangezien deze ervaringen over het algemeen niet te vinden zijn in een bijbelgetrouwe gemeente, zullen deze mensen overstappen naar een andere gemeente waar deze ervaringen wel worden aangeprezen. De muziek is dus een middel waardoor mensen bekend en vertrouwd worden gemaakt met een dwaalleer. Doug Geivett, mede-auteur van o.a. Counterfeit Kingdom, noemt het een “gateway drug” en dat vind ik een goede beschrijving: het brengt je ergens naar binnen en het werkt verslavend.

Een citaat van Bill Johnson dat vaak wordt aangehaald (voor de duidelijkheid geef ik hier de Engelse tekst, en mijn eigen vertaling):

“Music bypasses all of the intellectual barriers and when the anointing of God is on a song, people will begin to believe things they wouldn’t believe through teaching.”
“Muziek omzeilt alle intellectuele barrières en wanneer de zalving van God op een lied is, zullen mensen dingen gaan geloven die ze niet zouden geloven door de prediking.”

Wat Johnson dus zegt is dat via de muziek je mensen iets kunt laten geloven wat ze niet zo snel zouden geloven door het alleen maar te prediken. Met een preek zullen mensen het niet zomaar geloven want ze zullen nog kritisch zijn en het verstand is niet uitgeschakeld, maar als je het via de muziek overbrengt, dan zullen mensen eerder geloven en overtuigd worden van die boodschap die ze anders niet zouden geloven. Muziek komt binnen in het emotionele deel terwijl een tekst zonder muziek binnenkomt in het rationele deel van de hersenen. In de muziek vervangen de subjectieve emoties de objectieve Bijbelse waarheid en het resultaat is dat de boodschap zonder kritiek wordt overgenomen. Door middel van muziek kun je bepaalde gevoelens opwekken. Afhankelijk van welke muzieksleutel gebruikt wordt kan een stuk een blij gevoel opwekken of een verdrietig gevoel; of een strijdvaardig gevoel of een berouwvol gevoel. Het is niet zo moeilijk om daar bij het componeren rekening mee te houden.

In NAR-kringen ligt er een grote focus op wonderen en genezing, en die focus is er ook in de aanbiddingsmuziek die door NAR-aanhangers wordt geproduceerd. Zodoende worden mensen geconditioneerd of geprogrammeerd om te geloven dat wonderen zullen plaatsvinden tijdens de aanbidding. In een lezing van Bill Johnson over aanbidding, gehouden voor de Bethel School of Music, zegt hij dat “lofprijzing het decreet is dat God uitnodigt om te doen wat anders niet gedaan zou worden.” Hij vervolgt met de uitleg dat “wonderen zullen worden gezien tijdens de aanbiddingstijd wanneer decreten zullen worden uitgesproken (geproclameerd) of gezongen door degenen die zingen of de zangdienst leiden.” Wat hij dus claimt is dat door het uitspreken van deze decreten de wonderen worden vrijgegeven. In dezelfde lezing claimt Johnsen vervolgens een aantal genezingen van mensen die spontaan waren genezen tijdens aanbiddingsdiensten.

Het uitspreken van deze decreten en declaraties is een belangrijk onderdeel van de theologie van de NAR om zegeningen te claimen en om strijd te voeren met de demonen. Het anderen deze teksten onbewust laten zingen is dus een manier om anderen mee te laten doen met deze praktijk en zo kennis te laten maken met deze leer.

Decreterend en proclamerend gebed in de NAR

In het Engels hebben we het over “Decree and Declaration Prayer.” De termen bevatten een andere inhoud dan je eigenlijk verwacht en zijn daarom moeilijk te vertalen.

Een decreet kun je omschrijven als een gezaghebbend bevel of een verordening door een autoriteit, zoals het bevel van keizer Augustus in Lukas 2. Een proclamatie (of een verklaring) betekent dat er iets (hardop) wordt uitgesproken of publiekelijk bekend wordt gemaakt. Het kan ook betekenen iets krachtig of nadrukkelijk uit te spreken. Maar in de betekenis van de NAR zit er een zeer sterke spirituele kracht achter deze goddelijke verklaring; men krijgt door het uitspreken dan toegang tot deze kracht zodat men iets krachtig tot leven roept. Daarom is het niet meer een gewone proclamatie maar heeft het de kracht om wonderen tot stand te brengen.

Volgens de NAR kunnen we bepaalde geestelijke hoogten alleen bereiken door een krachtig decreet te formuleren en proclamerende gebeden uit te spreken. De NAR misbruikt de tekst uit Markus 11:24 die zegt dat wat we ook vragen in gebed, als we geloven dat we het ontvangen dan zullen we het ook krijgen. De NAR interpreteert dat we iets moeten proclameren, en het zal worden uitgevoerd. Zij stellen dat er grote decreten en proclamatie-gebeden zijn die je moet doen om datgene tot stand te brengen wat normaal gesproken niet mogelijk zou zijn geweest. Daarbij wordt gezegd dat Satan en zijn agenten “zo vasthoudend zijn dat ze een mens niet tot vervulling laten komen, totdat iemand de volle kracht kent van het decreteren en proclameren van deze gebeden”.

Er zijn talloze gebeden, of declaraties, die worden uitgesproken voor allerlei verschillende situaties. Declaraties voor genezing, geestelijke strijd, ontvangen van zegeningen, oplossen van relatieproblemen, ontvangen van welvaart en voorspoed, en ga zo maar door. Even zoeken online hiernaar levert zo een heleboel zogenaamde gebeden op. Maar deze rituele vocalisering van die woorden heeft overeenkomsten met magische bezweringen. Dus eigenlijk is het meer het idee van een grote variëteit aan toverspreuken. Als we maar de juiste spreuk uitspreken, en daar natuurlijk wel genoeg vertrouwen in hebben, dan zal het gebeuren. En maakt het dan eigenlijk nog uit of we een toverspreuk uitspreken of gewoon meezingen? En als de songtekst de toverspreuk is, is dan misschien de mooie melodie de toverdrank?

Herkennen van de NAR theologie in liederen

Met de kennis die we nu hebben opgedaan, zouden we die NAR theologie dan herkennen als we alleen naar de tekst kijken? Ik hoop van wel, al is het herkennen van deze dwaalleer moeilijk doordat er zoveel christelijk taalgebruik doorheen zit. En ook doordat de soort muziek en de atmosfeer die daarbij wordt gecreëerd al invloed uitoefent op hoe kritisch we kunnen zijn. Maar als je erop gaat letten wordt het steeds duidelijker herkenbaar. Er zijn een aantal basiszaken waar we op kunnen letten.

Veel teksten zijn vooral ik-gericht. Het gaat erom dat IK me goed voel en ontvang wat God mij schuldig is. Dus niet om wat we hebben ontvangen uit genade en echt niet verdienden!
De vorm die veel voorkomt is het uiten van decreten en declaraties: het claimen van genezing, voorspoed en overwinning.
De ‘koninkrijk-nu’ leer is belangrijk thema. Een belangrijke NAR gedachte is die van het koninkrijk hier op aarde te brengen.
Er wordt veelvuldig gebruik gemaakt van herhaling. Een paar woorden of een enkele zin die steeds opnieuw wordt herhaald; het is eigenlijk vaak gewoon een mantra.
In veel teksten ligt een overdreven nadruk op het ontvangen van de kracht van de Heilige Geest. Joh. 16:8 zegt dat de taak van de Heilige Geest is om de wereld te overtuigen van zonde en van gerechtigheid en van oordeel. En vers 13 zegt dat de Geest der waarheid ons de weg zal wijzen tot de volle waarheid. Onze vraag hierbij moet zijn: Als Jezus zijn discipelen niet heeft verteld over deze ongekende kracht, dan kunnen wij dat toch niet zomaar wel claimen?
De NAR leert dat we de geestelijke strijd moeten aangaan en ook in liederen is er overdreven aandacht voor strijdvaardigheid en het overwinnen van het kwade. In het artikel over de NAR in onze vorige publicatie ben ik al ingegaan op de betekenis van de geestelijke wapenrusting en dat Efeze 6 spreekt van een defensieve strijd, niet een offensieve strijd.

Er zullen vaak fragmenten van Bijbelteksten gebruikt worden, maar ook hier is het oppassen omdat er soms wat aan de tekst wordt toegevoegd of het uit de context wordt gehaald. Ook gebruikt de NAR vaak woorden op een andere manier; woorden hebben een andere betekenis dan de gangbare betekenis. De NAR gebruikt vaak een eigen interpretatie van bekende, Bijbelse woorden. Een belangrijk voorbeeld is het woord “gebed”. Als we kijken naar de Bijbel dan is gebed een manier voor ons om God te leren kennen. Het is een petitie of verzoek, maar tevens een erkenning dat God’s wil zal geschieden. Zo heeft Jezus zijn discipelen, en dus ook ons, leren bidden. In de NAR is gebed een proclamatie of een verklaring. Dit betekent dat wij de autoriteit hebben om te bepalen wat er gebeurt. Dat God de controle heeft willen ze bij de NAR niet graag horen, want de controle, die hebben de mensen liever zelf.

Daarnaast gaat het niet altijd om wat we zingen wat niet klopt, maar ook juist om wat we niet (meer) zingen. Veel liederen gaan dus over de zegeningen, over de kracht en vreugde die we willen ontvangen. Maar gaat het eigenlijk wel over onze zondigheid? Gaat het over het offer van Christus, niet alleen maar Zijn sterven maar de noodzaak vanwege onze zonde? Gaat het over de grootheid en de almacht van God? In Jeremia 23 gaat het over de valse profeten. Vers 17 zegt dat deze valse profeten voortdurend vrede toewensen aan de mensen die God verachten en beloven dat er geen kwaad zal komen terwijl de mensen blijven wandelen in de verstoktheid van hun hart. Dit is dus niet de boodschap van God, maar een boodschap vanuit hun eigen hart.

De belangrijkste aanwijzing om zeer goed op je hoede te zijn is toch wel de schrijver en de producent. Bethel Church, Jesus Culture (deze komt voort uit de Bethel Church), Hillsong, Forerunner Music (het label van International House of Prayer) en Elevation Worship, het zijn allemaal organisaties die de NAR leer verspreiden via hun muziek. En er zijn ook anderen, ook onafhankelijke schrijvers, maar dit zijn toch wel de duidelijkste. Hierin is het dan belangrijk om te kijken naar samenwerking; vaak vind je al snel een verbinding met de grote NAR organisaties.

Een paar voorbeelden

Muziek is dus letterlijk en figuurlijk het instrument waardoor veel theologie van de NAR onze kerken binnenkomt. Er is niet genoeg ruimte om allerlei liederen te behandelen, dus ik beperk me tot een aantal. En trouwens, liederen die elke keer hetzelfde herhalen, dat kunt u zelf ook wel herkennen.

“Holy Spirit”

“Holy Spirit You are welcome here, Come flood this place and fill the atmosphere.”

Dit lied van Jesus Culture is een uitnodiging voor de Heilige Geest om te komen: een typische charismatische bewoording. Ook het vullen van de atmosfeer met de kracht is typisch NAR taalgebruik. En waarom zou de Heilige Geest er niet allang zijn?

“U bent mijn Kampioen”

Een lied waar de gedachte van het verkondigende gebed duidelijk naar voren komt is “U bent mijn Kampioen”, vertaald van “The Champion” van Bethel Music. De Nederlandse tekst is iets minder duidelijk dan de Engelse; ik geef daarom ook mijn eigen, directe vertaling weer:

“Als ik roep tot U, o Heer geeft u wonderen telkens weer
Uw autoriteit in mij Jezus, uw kracht maakt vrij”

Of direct uit het Engels vertaald:

“Als ik mijn mond open doe, wonderen beginnen uit te breken
Ik heb de autoriteit die Jezus mij heeft gegeven.”

Dit lied gaat dus over de autoriteit die christenen hebben volgens de NAR-leer, om bovennatuurlijke wonderen te doen. NAR leert, dat Jezus zijn goddelijkheid aflegde (de valse leer van de “Kenosis”) en als gewoon mens op aarde wonderen en tekenen deed. Zodoende zouden wij, gewone mensen ook die autoriteit hebben ontvangen.

“U geeft rust”

Dit lied is een vertaling van “It is well” van Bethel Music en is makkelijk te verwarren met het prachtige gezang (mijn persoonlijke favoriet) uit 1876 “It is well with my soul”, ook opgenomen in de Joh. de Heer bundel, nr. 264, “t Zij vreugde mijn deel is”. Het refrein van Opwekking 855 is in het Engels letterlijk hetzelfde als het oude gezang. De schrijfster van het Bethel lied geeft in een interview aan dat haar man met het idee kwam om het refrein van dit oude gezang toe te voegen. Hier wordt dus een bekend gezang gebruikt om dit lied makkelijker te laten aanvaarden.

Maar ook in dit lied wordt weer een claim gelegd op een groter geloof en op het kunnen verrichten van wonderen:

“Geef mij geloof dat niet bezwijkt, ook als de twijfel groter lijkt.
De berg, zo groot en hoog voor mij verdwijnt in zee, de weg is vrij.”

Verder is er wel heel erg veel herhaling in dit lied. De veelvuldige oproep om rust te ontvangen zou je bijna onrustig maken!

“De Zegen”

Dit lied, Opwekking 845, is een vertaling van “The Blessing” van Elevation Music. Het eerste stuk is de bekende priesterlijke zegen voor de Israëlieten uit Num. 6:22-24. De volgende stukken zijn een combinatie van een aantal zegeningen. We kijken naar het stukje:

“Mag zijn goedheid jou omgeven, tot in duizend generaties
Ook je zonen, en je dochters en hun zonen, en hun dochters”

Als we kijken naar teksten als Ex. 20:6, Deut. 7:9, Psalm 103-17-18, dan staan daar soortgelijke zegeningen. Echter er staat wat bij, namelijk dat dit voor hen is die Zijn geboden onderhouden. En zoals Psalm 103:18 zegt, niet alleen maar aan zijn bevelen denken, maar er aan denken om ze ook te doen.

“Hij is bij je, Hij is bij je”

Hetzelfde geldt voor deze tekst. Joz. 1:9 zegt: de Heer uw God is met u, overal waar gij gaat. Maar de voorwaarde staat in het vers ervoor, dat je nauwgezet handelt overeenkomstig dit wetboek.

Het is op het eerste gezicht een mooi lied, maar de voorwaarde om deze zegeningen te ontvangen ontbreekt in alle toonaarden. En omdat de teksten zo bekend klinken, is het juist moeilijk te herkennen dat het belangrijkste mist. Het is dus als bij de profeten van Jeremia 23: zegen ontvangen, maar zonder bekering.

Kunnen we eigenlijk deze liederen nog wel zingen?

Amerikaanse gemeenten stoppen in toenemende mate met het zingen van de liederen van Bethel Music, en de daarmee verbonden gemeenten zoals Hillsong, Forerunner Music, Elevation Worship en Jesus Culture. In Nederland is het bewustzijn van het gevaar helaas nog niet zo groot al merk ik gelukkig dat het aan het toenemen is.

Mensen zien vaak het probleem niet zo, voornamelijk omdat ze de theologie erachter niet herkennen. Als het toch mooi klinkt en een mooie melodie is en vooral zo fijn voelt om samen te zingen, wat kan er dan mis zijn? Maar wat niet altijd wordt ingezien is dat liederen precies zo worden gechoreografeerd om aantrekkelijk te zijn en een bepaald gevoel op te wekken. En als het dan ook nog wordt geschreven als een “proclamerend gebed”, dan staat meezingen gelijk aan meedoen met die praktijk. Je wordt dus eigenlijk misleid om de toverspreuken ook maar mee te zingen.

Veel mensen worden juist door de muziek bekend gemaakt met de leer van de NAR. En ook al gaan zij naar een bijbelgetrouwe gemeente, door het zingen van de liederen worden ze vertrouwd met deze dwaalleer. Een gedachtengoed dat ons allerlei ervaringen belooft, evenals welvaart, genezing en kracht. Als de mensen dan gaan nadenken dat zij die ervaring zelf nog niet hebben, dan is het maar een kleine stap om ergens anders naar toe te gaan waar die ervaring wel wordt beloofd. Doug Geivitt zei dat het ironisch is dat kerken er toch voor kiezen om deze muziek te spelen want als mensen deze liederen in hun eigen kerk horen en leren, dan zijn ze sneller geneigd om ook eens een kijkje te nemen in een kerk met een NAR leer. Gezonde, bijbelgetrouwe kerken onderschatten de invloed van deze muziek omdat ze niet waakzaam zijn voor de invloed van de NAR beweging.

Behalve het verkondigen van de boodschap van de NAR, zit er achter deze muziek ook een behoorlijk verdienmodel. De licentierechten die worden betaald voor al deze muziek zijn zodanig dat het hele circus ermee in stand kan worden gehouden. Elke keer dat u hiernaar luistert op internet komt daar weer een heel klein schepje bovenop.

De melodie, de beat, de sfeer, de uitstraling op het podium, de claims van genezing of ontvangen zegeningen: het is allemaal een toverdrankje dat zorgt dat je in de betovering komt. Het toverdrankje doet niet wat het belooft, het is een surrogaat, maar het trekt je wel naar binnen. En onder invloed van het toverdrankje, kun je al die mooie toverspreuken uitspreken!

Jezus zegt tegen de Samaritaanse vrouw: “God is geest en wie Hem aanbidden, moeten aanbidden in geest en in waarheid.” Joh. 4:24 Dat betekent dat we wel degelijk een verantwoordelijkheid hebben om na te denken over wat we zingen, en niet zomaar kunnen meezingen met een valse leer.

Irene Matzken