Het reguleren van emoties
‘De trein van Boos naar Middel’
‘De Trein van Boos naar Middel’ is een methode om heftige emoties bij volwassenen en kinderen te leren reguleren. De auteurs Frank van den Berg en Ernst Bouweriks zijn systeemtherapeuten. Het gedachtegoed komt uit de systeemtheorie met een oplossingsgerichte methodiek als uitwerking.
Kort gezegd gaat de systeemtheorie er vanuit dat de mens pas werkelijk begrepen kan worden in de context van zijn relaties. Ondanks dat we vaak denken dat iemand een vaststaand karakter heeft, zien we dat mensen zich in verschillende contexten steeds anders gedragen, ze zijn anders in verschillende situaties. Zo ook hebben kinderen een groot gedragsrepertoire en schakelen steeds per situatie over op ander gedrag. Kinderen zijn sterk contextgevoelig. Dat betekent voor de hulp op school, dat we kinderen die problemen hebben in hun sociale context moeten observeren. Ook specifieke, individuele problematieken (ADHD, ADD, ODD, Autismespectrumstoornis, e.d.) krijgen hun werkelijke betekenis pas in relaties die het kind onderhoudt. Voor het ene kind heeft de diagnose andere consequenties dan voor het andere kind. Sommige relaties zijn bijvoorbeeld meer bestand tegen stress dan andere of in het ene gezin zit meer structuur waardoor de consequenties van een diagnose als ADHD anders zijn. Aandacht voor de individuele diagnose is vereist, maar ook aandacht voor de omgeving die ermee in aanraking komt. Beide aspecten moeten steeds in onderling verband worden bekeken. Relationele problemen hebben ook invloed op de ontwikkeling van het individu. Een kind van gescheiden ouders kan gedragsproblemen vertonen die niet direct zijn terug te voeren op de individuele psyche, maar moeten worden bezien als een symptoom van de spanning waarin het kind moet leven. Het kind is als het ware symptoomdrager van een gezin dat uit balans is geraakt.
De trein van Boos naar Middel is een in de praktijk gevormd model dat succesvol wordt gebruikt door leerkrachten, psychologen, verpleegkundigen, coaches, mediators en managers. Het is een gespreksmethode voor iedereen die iemand wil helpen die klem zit in negatieve emoties. Het is creatief en praktisch van aard met vragen die kunnen helpen om een kind mee te begeleiden. ‘De trein’ biedt een simpel systeem om vanuit die negatieve positie te komen tot positieve actie. Een houvast in woelige omstandigheden. De focus van de methodiek is holistisch van aard, het kind wordt bekeken vanuit een overall-visie op persoonsvorming. Het gezin, de school, de ontwikkelingsgebieden spelen mee in de ontwikkeling en vormen de context in het systeem van het kind. Het is opgebouwd rondom de metafoor van de treinreis, zo zien de auteurs de hulpverlening als een metaforische reis: je doet steeds stations aan die vragen stellen hoe dit of dat zit of zat in je ontwikkeling om zo het lek boven te halen waaraan gewerkt kan worden om emoties meer te kunnen beteugelen. Er is een training voor leerkrachten om deze methodiek bij kinderen toe te kunnen passen.
De methodiek is een platte wijze van kijken naar mensontwikkeling, zonder daarin transcendentie aan te geven, noch spiritueel, noch christelijk. Het komt uit een humanistisch mensbeeld voort. De dieper liggende oorzaak van de emotiebeleving bij kinderen bijvoorbeeld bij een echtscheiding heeft vaak gevolgen voor het vertrouwen in de mensheid bij kinderen en het zich veilig voelen. Juist als christen is het mooi om op Gods leiding en geborgenheid te wijzen in onveilige omstandigheden bij een kind. Boosheid is een authentieke emotie die een kind mag uiten, maar als het de kracht van het ervan overwinnen van zichzelf moet verwachten of van een methodiek, overvraag je het kind. Wat is het als leerkracht mooi om een kind in gebed bij de Goede Herder te brengen die het allerbeste overheeft voor zijn schapen En wat fijn als een kind met God de emotiebeleving weet te reguleren, of zoals het in de Bijbel staat: “Wie zichzelf overwint (wie zijn geest beheerst), is sterker dan die een stad inneemt” (Spreuken 16:32).
dr. Hans Bakker