Bewijsvoering
Feit – Verklaring – Interpretatie – Wat is bewijs?
Betekenis van de woorden
- Feit: iets dat zintuiglijk kan worden waargenomen of met een instrument gemeten kan worden.
- Verklaring/interpretatie: beschrijving van een verband tussen oorzaak en gevolg voor een feit.
- Bewijs: aantonen dat iets waar is.
Wanneer is iets “BEWEZEN” ?
- NB, er is verschil in bewijsvoering.
bijvoorbeeld: 1. natuurwetenschappelijk / technisch bewijs,
2. juridisch bewijs,
3. historisch bewijs,
enz.
1. Natuurwetenschappelijk/technisch bewijs
- Wanneer kwik langdurig wordt verwarmd op bijna 500° C, ontstaat een rood gekleurde substantie.
- Wanneer deze rode substantie sterk verhit wordt, ontstaat weer kwik.
Verklaringen
- Verklaring (ca 1700):
brandbare materialen bevatten phlogiston, een substantie zonder kleur, geur, smaak of gewicht. Phlogiston wordt uit het materiaal vrijgemaakt door verbranding.
- Verklaring (vanaf 1800):
Bij verbranding neemt de stof zuurstof op en neemt het gewicht toe.
Bewijs (kan in schoolpracticum):
- Door verhitting van de rood gekleurde substantie ontwijkt zuurstof en ontstaat weer kwik.
Behoud van massa
- Door weging kan aangetoond worden dat de totale gewicht kwik en zuurstof van het begin tot het eind gelijk blijft.
- Natuurwet:
- wet van behoud van massa [natuurwet roept de vraag op: wie is de wetgever ?
Experimenteel te bewijzen door elk mens
- Door weging kan aangetoond worden dat bij verbranding (oxidatie) het gewicht toeneemt (opname zuurstof)
2. Juridisch bewijs
Feit: Jan is gezien
- om 8.45 in Amsterdam en
- om 18.30 in Zwolle
Verklaringen: a.Hij is per trein van Amsterdam naar Zwolle gereisd.
b.Hij is per auto van Amsterdam naar Zwolle gereisd.
c. Hij is van Amsterdam naar Zwolle gefietst.
Bewijs: Jan zegt zelf hoe hij gereisd heeft en toont
- of treinkaartje
- of auto
- of fiets
Is dit voldoende bewijs? Of zijn er andere mogelijkheden?
- Dit “bewijs” is minder betrouwbaar dan empirisch natuurwetenschappelijke bewijs , want
– Jan kan intussen ook heel andere plaatsen in Nederland bezocht hebben.
– Jan kan per helikopter gereisd hebben en het kaartje alleen als alibi gekocht hebben.
– enz.
3. Historisch bewijs (bijv. evolutietheorie)
Feit: fossiele botten
Verklaring:
- De botten zijn afkomstig van een uitgestorven mensachtige.
- [Ze worden geïnterpreteerd als “Lucy”, een vrouwelijke overgang tussen aap en mens.
Bewijs ?
- Kan de harige “Lucy” zintuiglijk worden waargenomen of instrumenteel gemeten worden?
- Kan de behaarde mensaap in levende lijve gezien worden
Andere interpretaties
Conclusie
• Wat is bewezen en wat is interpretatie/verklaring ?
• Kan men het verleden natuurwetenschappelijk bewijzen ?
• Is conclusies trekken uit waarnemingen buiten meetgebied betrouwbaar?
Bv. Kan men uit temperatuur-metingen in het heden met zekerheid zeggen wat de temperatuur in het verleden
was?
Interpoleren – extrapoleren; het verschil
Wat is het ?
- Bewijs, interpretatie, of …..geloof ?
dr.W.Hoek