Mindfulness

Alternatief balanceren in de gezondheidszorg

 

Een vrouw komt op de pijnpoli in verband met chronische hoofdpijnklachten. Naast een gesprek met de anesthesist heeft ze ook een gesprek met de psychiater van het pijnteam.
Deze zegt al snel: ‘Mevrouw, we hebben een goede therapie: aandachtstraining.’ Een onschuldig klinkende naam. Zou ze het niet eens kunnen proberen?
Een verpleegkundige maakt bewegingen met haar handen over een bijkomende patiënt in de verkoeverkamer. Ze zegt ook goede resultaten te hebben bij huilbaby’s en onrustige demente bejaarden. Haar afdelingshoofd vindt het goed dat ze dit doet. Het betekent namelijk een rustige nachtdienst, ook voor haar collega’s en de artsen die minder vaak opgeroepen hoeven te worden. Geregeld gebeurt het zelfs, dat een patiënt na de behandeling in slaap valt en geen slaap- of pijnmedicatie voor die nacht nodig heeft. De verpleegkundige noemt de methode waar ze een diploma voor gehaald heeft therapeutic touch ofwel TT.
Bij de laatste zaalronde voor de nacht komt ze bij een man, die zegt erg op te zien tegen de operatie de volgende dag. Als ze hem een behandeling aanbiedt, vraagt hij bezorgd of ‘het toch niet verkeerd is’ voor hem als christen. De verpleegkundige stelt hem gerust met de woorden dat het gaat om neutrale overal om ons heen aanwezige energie en dat het geen enkel negatief effect heeft op het geloofsleven. De man laat de behandeling toe en merkt op dat hij er rustiger van wordt. Het helpt.
Alternatief balanceren: wat kan wel en wat kan niet voor een christen? Het is belangrijk daarover na te denken, want de ziekenhuizen lijken niet langer afwijzend te staan tegenover allerlei alternatieve behandelwijzen. 

 

Andere ziekenhuizen 

In een artikel in het ND (sept. 2007) met als kop ‘Oosters denken in ziekenhuizen’ wordt vermeld, dat er steeds meer ruimte is voor integratieve geneeskunde, dat gedefinieerd wordt als een samengaan van reguliere geneeskunde met veilige en werkzame alternatieve of complementaire (= aanvullende) geneeskunde. ‘Alternatieve geneeswijzen als healing en reiki veroveren terrein, naast rustgevend bedoelde zaken als yogacursussen en aromaverneveling. De grens tussen reguliere en alternatieve geneeswijzen vervaagt. Het Slotervaart Ziekenhuis in Amsterdam loopt in deze trend voorop. En zo gebruikt de kinderafdeling van Slotervaart naast aromatherapie ter ontspanning visualisatieoefeningen, yoga en massage,’ aldus het artikel. Ook verdiepten drie kinderartsen zich in hypnose.

Uit mijn enquêteonderzoek in ziekenhuizen blijkt dat ‘zachtere zorg’ thans in de helft van de Nederlandse ziekenhuizen is ingevoerd. De meest succesvolle formule voor een ziekenhuis in de 21e eeuw lijkt te zijn: optimale zorg + helende omgeving + zachte zorg. Deze formule wordt teruggevonden bij de zgn. Planetree-ziekenhuizen. De aanvulling van ‘zachtere zorg’ komt bij het Flevoziekenhuis in Almere neer op de aanbieding van acupunctuur, massage en meditatie.

 

‘Zachte zorg’: mindfulness 

Een vorm van ‘zachte zorg’ die in sneltreinvaart het terrein van de gezondheidszorg en van het bedrijfsleven verovert, is mindfulness. Mindfulness wordt onder de onschuldige naam ‘aandachtstraining’ gepresenteerd en door steeds meer christelijke hulpverleners als psychologen en psychiaters aangeprezen en toegepast.
De methode is in 1979 ontwikkeld door de Amerikaanse moleculair bioloog Jon Kabat-Zinn als effectief middel in de strijd tegen stress en met stress verbonden ziekten. Vanaf 1992 is door Kabat-Zinn samen met drie hoogleraren psychologie de aandachtgerichte cognitieve therapie ontwikkeld als methode tegen terugkerende depressies en is erkend als wetenschappelijk werkzame therapie. Door steeds meer psychologen en psychiaters, ook in de academische ziekenhuizen, is de methode omarmd in de strijd tegen depressies.
Maar waar komt deze methode vandaan? Kabat-Zinn, zelf fervent beoefenaar van boeddhistische meditatie, legt uit dat mindfulness westers boeddhisme genoemd kan worden, omdat de ballast van religieuze tradities en rituelen ontbreekt. Meditatie ‘zonder Boeddha’ dus.
Geen wierookstokjes, geen Boeddhabeeld, maar een rustige zaal met patiënten die concentratieoefeningen doen onder leiding van psychologen die zich gespecialiseerd hebben in mindfulness. Terecht rijst dan de vraag wat er tegen zo’n ‘neutrale’ techniek zou kunnen zijn, die met succes ingezet wordt in de strijd tegen pijn, stress en depressie bij de westerse (overstresste) mens?
Niet alleen patiënten hebben er baat bij, maar inmiddels hebben ook veel artsen en andere hulpverleners, die immers gebukt gaan onder een stressvolle baan, de weg gevonden naar mindfulnesscursussen.

 

Mindfulness zou geheel ontdaan zijn van Boeddha. 

In het boek Alternatief balanceren in de gezondheidszorg wordt uiteengezet dat niets minder waar is: bij mindfulness gaat het wel degelijk om boeddhisme, maar dan in westers gewaad gehuld.

1. Zo geeft Kabat-Zinn in een persoonlijk interview toe, dat het bij mindfulness gaat om boeddhisme en dat het een van zijn diepste verlangens is de geneeskunde te transformeren in mindful-geneeskunde. In zijn trainingsprogramma van 8 weken wordt eraan gewerkt, dat mindfulness een tweede natuur wordt. Dagelijks dient namelijk drie kwartier tot een uur gemediteerd te worden, ook na het stoppen met het trainingsprogramma. Doel is: transformatie, verandering van de persoon.

2. De belangrijkste pijlers van het trainingsprogramma zijn: niet oordelen, geduld, eindeloos beginnen, vertrouwen, niet streven, acceptatie en loslaten. Mindfulness dient het gehele leven te doortrekken en zichtbaar te worden in de ontwikkeling van eigenschappen als vriendelijkheid en hulpvaardigheid, kalmte, mildheid in je oordeel over jezelf, je inzetten voor het welzijn van mensen, dieren en de natuur, gelijkmoedigheid, edelmoedigheid, vrijwillige eenvoud, volledig mens worden, het pad van beoefening gaan, een verandering van denken, inkeer en niet kwetsen. Op het oog lijkt het te gaan om met het christendom overeenkomende deugden, tot je dieper gaat kijken. Dan blijkt dat met niet oordelen en geduld bedoeld wordt: elk moment laten zijn zoals het is, zonder er een etiket met ‘goed’ of ‘slecht’ op te plakken. Om zover te komen is het nodig denken en voelen te ontledigen.
Ontledigen van denken staat volkomen haaks op de Bijbelse opdracht om de Here, onze God, lief te hebben met geheel ons verstand (Matt 22:37), hervormd te worden door de vernieuwing van ons denken (Rom 12:2) en verjongd te worden door de geest van ons denken (Ef 4:23). Door de meditatie wordt het verstand uitgeschakeld en ontstaat een opening voor de gevallen geestelijke wereld, zoals die van Boeddha (de geestelijke wapenrusting uit Ef 6:10-20). Nooit schakelt de Heilige Geest ons verstand uit, maar juist in (om de Here, onze God, lief te hebben).
En wat te denken van het beoefenen van mindful niet-oordelen en geduld? Het gevolg is in plaats van bewogenheid apathie, onverschilligheid tegenover datgene wat men observeert. Het ging door mij heen: in hoeverre is het denkbeeldig dat iemand die veel mediteert stoïcijns, apathisch, zou kunnen toekijken naar een moord die vlak voor zijn of haar ogen gebeurt, zonder te oordelen, om niet in de stress te schieten?

3. Mindfulness biedt een andere weg, een andere waarheid en een ander leven.

Onder de westerse, wetenschappelijke dekmantel van mindfulness gaat niets anders dan een oosterse meditatie schuil en hoe je het ook wendt of keert: alle oosterse meditatietechnieken zijn heilstechniek en heilsweg ‘van beneden naar boven’. Het doel van de oosterse meditatie is het opgaan van het individuele (= het Zelf = Atman (Sanskriet voor ademtocht, ziel)) in het ‘Al’ (= de ‘wereldgeest’ = de ‘goddelijke wereldziel’ = Brahman).
Dit opgaan is de echte verlossing/bevrijding en heet: moksja. Bij deze zelfverlossing streeft men naar een opheffing van de individualiteit en gaat het in wezen om zelfvergoddelijking.
Het evangelie van mindfulness brengt geluk en ontspanning door ontlediging van gedachten en gevoelens. Echte resultaten worden evenwel slechts verkregen door trouwe overgave, ofwel een leven vol mindfulness (een mindful leven).
Dagelijks een uur mediteren. De dag beginnen, stille tijd met mindfulness. Problemen en stress tegemoet treden met: mindfulness
Jezus’ woorden ‘Komt tot Mij, allen, die vermoeid en belast zijt, en Ik zal u rust geven’ verdwijnen op de achtergrond door een mindful leven dat zelf voorziet in het schenken van rust en het wegnemen van zorg en bekommernis. Kabat-Zinns heilsweg nodigt zelfs uit mindful (met aandacht) afscheid te nemen van het leven: leren boeddhistisch = meditatief te sterven  (stervenskunst). Hoe gruwelijk is het dat Satan de laatste kans van een mens om nog gered te kunnen worden voor de eeuwigheid (door het evangelie, dat een kracht Gods is voor een ieder die gelooft, Rom. 1:16) ook nog wil afpakken. Mensen ‘behulpzaam’ willen zijn om meditatief rustig te sterven, maar dan zonder Christus. Mindfulness is een heilsrover met een ander evangelie, een andere Jezus en een andere geest (2 Kor 11:4). Kabat-Zinn noemt mindfulness zonder omhaal van woorden ‘een levensbehoefte, een reddingslijn’ en merkt met stelligheid op, dat als we bereid zijn ook maar heel even te mediteren, we op ieder moment in contact kunnen komen met het tijdloze en ‘daaruit, en daaruit alleen, komt alle heil voort’.
Met andere woorden is mindfulness dé ultieme heilsweg…

Ontmaskering en gevolgen

Mensen die met mindfulness aan de gang gaan, ondergaan een proces van transformatie, verandering, waarin het wereld-, mens- en Godsbeeld heel sluipend verandert in oosterse richting. De blikrichting wordt bij mindfulness heel subtiel afgeleid van Christus naar de eigen goddelijke kern. Door oefening, lees meditatie, kunnen liefde en vriendelijkheid gegenereerd worden. Deze liefde kan gericht worden op jezelf, op anderen (ook op overledenen…) maar ook op de geschonden aarde (moeder Aarde). Het gevolg van al dit uitreiken is, dat we zelf groeien en veranderen, waardoor we de wereld veranderen. De Dalai Lama zegt: ‘Mijn religie is vriendelijkheid.’
Kabat-Zinn spreekt van een nieuwe ziens- en zijnswijze, waarin beoefening van aandacht eenvoudig ‘het steeds opnieuw ontdekken van de draad die alles met alles verbindt’ is, verwoord in de ene term verbondenheid: verbondenheid met het universum, het AL, de tijdloosheid achter geboorte en dood, verzoening met de dingen zoals ze zijn, waardoor we heelheid en eenheid ervaren. Hier is definitief een andere geest aan het roer gekomen.
Aangeland in de (‘goddelijke’) kern is het bewustzijn ontwaakt/doorgebroken, dat alles één (en goddelijk) is. Mensen worden op deze wijze (al mediterend) rijp gemaakt voor de nieuwe wereldorde onder leiding van de antichrist (het beest uit de zee) en zijn geestelijke adviseur de ene wereldleraar (het beest uit de aarde, de valse profeet), die aan wil sturen op de éénwereld-religie (Openbaring 13), beide allerminst vol van de Heilige Geest, maar daarentegen van de geest van de afgrond. Op dit niveau aangeland is er geen absolute waarheid meer, hebben alle religies een weg die alle leiden tot het volmaakt gelukzalige goede (de hemel op aarde).

 

Samenvattend 

Het edele achtvoudige pad is het boeddhistische pad naar verlichting. Een dergelijk pad of een dergelijke verlichting heeft een christen niet nodig. Jezus zei: ‘Ik ben de weg en de waarheid en het leven; niemand komt tot de Vader dan door Mij’ en ‘Ik ben het licht der wereld; wie Mij volgt, zal nimmer in de duisternis wandelen, maar hij zal het licht des levens hebben.’
Ons uitgangspunt als christen dient te zijn ‘Toets alles en behoudt het goede!’ Er zijn zeker ook veilige en goede vormen van ‘zachte zorg’, waar we met dank gebruik van kunnen maken, zoals (kruidengeneeskundige) aromaverneveling, massagetherapie (tenzij de therapeut vanuit oosterse achtergronden werkt), bepaalde kruiden, vitaminen en mineralen. Maar er zijn ook vormen van ‘zachte zorg’ waar we beter verre van kunnen blijven.

 

Drs. Ruud van der Ven, arts en auteur van ‘Niemand anders dan Jezus alleen’, ‘Van kwaal tot erger’ en in 2011 zal ‘Alternatief balanceren in de gezondheidszorg’ verschijnen.